S1000D İş Kurallarının Tanımlanması
1. Genel
Bir önceki blog yazımızda, S1000D uyumlu teknik dokümanların üretim sürecinde uluslararası, ulusal ve kurum içi tutarlılık ve uyumluluk sağlamak amacıyla, hazırlanan iş kuralları (Business Rules) kavramından bahsetmiş; iş kuralları grupları ve kategorilerine değinmiştik.
Bu yazının devamında ise iş kurallarının katmanlı yapısına göz atacak ve iş kuralları tanımlama süreç ve zaman çizelgesini elle alacağız.
2. İş Kuralları Mimarisi: Katmanlı Yapı
2.1 Katmanlı Yapının Felsefesi
İş kurallarının katmanlı yapısı, S1000D’nin uyarlanabilirliğinin mimari temelini oluşturur. Bu yaklaşıma göre, iş kuralı karar noktaları (Business Rules Decision Point – BRDP), uluslararası S1000D katmanı, ülke savunma bakanlığı, kuvvet komutanlıkları katmanı, organizasyon katmanı ve proje katmanı gibi farklı seviyelerde tanımlanır, karara bağlanır ve ihtiyaçlara göre özelleştirilir. Bu yapı S1000D’nin esnekliğini korurken aynı zamanda ülke, kurum veya proje düzeyinde uyumluluk sağlar.
Katmanlı yapıda üst katmandaki kararlar alt katmanlar tarafından devralınır ve yalnızca alt katmanın ihtiyaçlarına göre daraltılabilir, özelleştirilebilir veya sınırlandırılabilir; ancak asla genişletilemez. En üst katman genel ve geniş kuralları belirlerken, alt katmanlar bu kuralları kendi çalışma ortamlarına uygun şekilde kesinleştirir. Bu yaklaşım sayesinde ortaya çıkan iş kuralları tüm katmanların süzgecinden geçmiş, tüm paydaşların beklenti ve ihtiyaçlarını yansıtan tutarlı, standartlaşmış ve aynı zamanda proje gereksinimlerine uyum sağlayacak kadar esnek bir yapı hâline gelir.
2.2 Katmanlı Yapının Örnekleri
Bu bölümün devamında, katmanlı iş kuralları yaklaşımını birkaç örnek üzerinden detaylandıracağız. Bu örneklerde, iş kurallarının en genel (uluslararası) düzeyden en spesifik (teknik yazar) düzeye doğru nasıl daraldığını görebilirsiniz.
Örnek: Kullanılacak ülke kodu (BRDP-S1-00047)
| Katman | Kural Kapsamı | Karar | Etkisi |
|---|---|---|---|
| Uluslararası (S1000D) | S1000D Spesifikasyonu | Veri Modüllerinde kullanılan “countryIsoCode” özniteliği, ISO 3166-1 standardındaki tüm geçerli ülke kodlarına izin verir. | En genel kural |
| Millî Savunma Bakanlığı | Türkiye İçi Tüm Projeler | ISO 3166-1 kodları S1000D’ye uygun olarak kullanılacaktır. | En genel kural |
| Kurumsal | Şirket İçi Tüm Projeler | Tüm Veri Modüllerinde, yalnızca NATO üyesi ülkelerin ISO kodlarını kullanılacaktır. | Uluslararası kuralı kısıtlar. Örneğin, Brezilya kodu (BR) artık kullanılamaz. |
| Proje | Tek Bir Sözleşme | Tüm Veri Modülleri, “countryIsoCode” özniteliği olarak yalnızca ‘US‘ (Amerika Birleşik Devletleri) değerini kullanacaktır. | Kurumsal kuralı dahi geçersiz kılarak kısıtlar. Artık ‘CA’, ‘GB’ gibi NATO ülkeleri de kullanılamaz, sadece ‘US’ zorunludur. |
Örnek: Bir prosedürdeki maksimum adım düzeyi sayısı (derinlik) (BRDP-S1-00186)
| Katman | Kural Kapsamı | Karar | Etkisi |
|---|---|---|---|
| Uluslararası (S1000D) | S1000D Spesifikasyonu | Görev Veri Modülleri içinde sınırsız sayıda <step> elementinin iç içe kullanılmasına izin verir (Çok derin bir görev ağacı mümkündür). | En genel yapısal izin |
| Millî Savunma Bakanlığı | Türkiye İçi Tüm Projeler | Prosedürel adım paragraflarında 5. seviye geçilmeyecektir. | Uluslararası kuralı kısıtlar. |
| Proje | Tek Bir Sözleşme | Prosedürel adım paragraflarında 3. seviye geçilmeyecektir. | Ulusal kuralı dahi geçersiz kılarak kısıtlar. |
3. İş Kuralları Tanımlama Süreci ve Zaman Çizelgesi
İş kuralları, bir organizasyonun politikalarını, prosedürlerini ve kısıtlamalarını yansıtarak teknik doküman geliştirme sürecinde tutarlılık, standardizasyon ve uyumluluk sağlar. Ayrıca tüm paydaşlarla birlikte tanımlanan ortak bir referans dokümanı olduğu için, üretilen tüm veri modüllerinin aynı yaklaşım ve kalite seviyesinde hazırlanmasını garanti eder. İş kurallarının net, eksiksiz veya zamanında tanımlanmaması ise önemli riskler doğurur; uyumsuz veri modülleri, paydaşlar arasında çelişkili çıktılar, gecikmeler, maliyetli düzeltme/güncellemeler ve sözleşme gereklilikleri açısından uyumluluk sorunları bu risklere dahildir. Bu nedenle iş kuralları; yalnızca proje seviyesinde değil, aynı zamanda kuruluşun tüm S1000D projelerinde uygulanacak şirket içi standartları, metodolojileri, kalite güvence prensiplerini, veri yönetim süreçlerini ve ortak terminolojiyi tanımlayan kritik bir çerçeve sunar.
3.1 İş Kuralları Tanımlama Süreci
S1000D, proje iş kuralı karar noktalarının tanımlanması ve uygulanması için 13 adımdan oluşan bir yöntem tanımlar. Bu yöntem, iş kurallarının hangi sırayla ele alınacağını ve nasıl yapılandırılacağını gösteren rehber niteliğindedir. Ancak belirtilen adımlar, projenin kapsamına ve ihtiyaçlarına göre uyarlanabilir.
- Paydaşları belirleyin: Projedeki tüm ilgili tarafları tanımlayın. İş kuralı kararları bu paydaşlarla birlikte oluşturulur veya taslak kararlar paydaşlara sunularak onayları alınır.
- Katmanları seçin: İş kurallarının hangi seviyelerde (S1000D, ülke, organizasyon, proje) hazırlanacağına karar verin.
- Yapıyı belirleyin: İş kuralları dokümanlarının nasıl düzenleneceğine ve sunulacağına karar verin. Bu adımda içerikten ziyade dokümanın yapısı ve sunumuna odaklanılır. İş kurallarını oluşturmaya başlamadan önce, dokümanların hangi yapıda olacağına, hangi formatta sunulacağına ve kullanıcıların ihtiyaçlarına göre nasıl organize edileceğine karar vermeniz beklenir.
- Ana iş kuralı karar noktalarını tanımlayın: İş kuralı karar noktalarını ele alırken öncelikle aşağıda listelenen temel konular hakkında karar vermeniz gerekir. Bu adımda verilen kararlar birbiriyle ilişkilidir ve süreçteki sonraki adımlarda alacağınız kararları doğrudan etkileyebilir.
- BRDP-S1-00003: Projede kullanılacak S1000D sürümüne karar verin,
- BRDP-S1-00004: Projede kullanılacak bilgi setlerini (information sets) tanımlayın,
- BRDP-S1-00005: Proje kapsamında hangi teknik yayınların üretileceğine karar verin,
- BRDP-S1-00006, Projede üretilecek veri modülleri için kullanılacak şema türlerine karar verin.
- (Varsa) BRDP önceliklerini belirleyin: Hangi iş kuralı karar noktalarını önce ele alınacağını tanımlayın.
- (Varsa) İş kuralı önem derecelerini belirleyin: Bir iş kuralının ihlal edildiğinde etkisinin ne kadar büyük olduğunu tanımlayın.
- Kalan tüm iş kuralı karar noktaları tanımlayın: Projede ihtiyaç duyulmayan karar noktalarını işaretleyin ve yalnızca geçerli olanları detaylandırın.
- Ek kararları kaydedin: S1000D’de BRDP olarak tanımlı olmayan ama proje için gerekli diğer kararları belgeleyin.
- Bağlam dışı (non-context) iş kurallarını tanımlayın: Proje kapsamına, veri modülü türlerine veya teknik içerik yapısına doğrudan bağlı olmayan iş kurallarını belirleyin. Bu tür kurallar, genel proje işleyişini ilgilendirir ve teknik içerikten bağımsızdır. Örneğin, proje ortakları arasındaki veri alışverişi sıklığı buna bir örnektir (BRDP-S1-00009 – Frequency of data exchange). Bu adımda, bu tür kuralların nasıl dokümante edileceğini, nasıl doğrulanacağını ve hangi mekanizmalarla kontrol edileceğini tanımlamanız gerekir.
- Kullanım senaryolarını (use case) tanımlayın: Her iş kuralının hangi durumlarda ve kimler tarafından kullanılacağını açıklayın.
- İş kuralları dokümanını hazırlayın: Oluşturduğunuz iş kuralları dokümanını tüm paydaşlarla doğrulayın.
- Test edin: Test verileri ve bir test planı hazırlayın; iş kurallarının uygulanabilirliğini kontrol edin.
- Proje iş kurallarının yaşam döngüsünü belirleyin: Güncelleme sıklığı, sorumluluklar, değişiklik/revize yönetimi ve inceleme sürecini tanımlayın.
3.2 İş Kuralların Tanımlama Zaman Çizelgesi
S1000D, proje iş kurallarının ne zaman üretilmesi gerektiğine dair kesin bir zaman çizelgesi sunmaz; bunun proje ve organizasyon tarafından belirlenmesi gerektiğini vurgular. Ancak kullanıcıya yol göstermek adına iş kurallarının hangi sırayla ele alınabileceğini gösteren örnek bir zaman çizelgesi sağlar. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, bu çizelgenin iş kurallarının projenin hangi aşamasında başlaması gerektiğini belirtmediğidir; yalnızca iş kuralı tanımlama süreci başladıktan sonra izlenebilecek olası bir akışı gösterir. S1000D’ye göre iş kurallarının kapsamlı şekilde planlanması ve mümkün olduğunca projenin erken safhalarında ele alınması, projenin başarı oranını doğrudan artırır. Aşağıdaki görselde, S1000D tarafından örnek olarak sunulan iş kuralları üretim sırası ve zaman çizelgesini görebilirsiniz.
Görselde bahsedilen kategorilerin listesi aşağıda verilmiştir.
- Kategori – Genel kurallar,
- Kategori – Ürün ile ilgili kurallar,
- Kategori – Bakım/Onarım kavramları ile ilgili kurallar,
- Kategori – Güvenlik ile ilgili kurallar,
- Kategori – İş süreci ile ilgili kurallar,
- Kategori – Bilgi üretimi ile ilgili kurallar,
- Kategori – Veri değişimi ile ilgili kurallar,
- Kategori – Veri bütünlüğü ile ilgili kurallar,
- Kategori – Eski veri dönüşümü ile ilgili kurallar,
- Kategori –Çıktılar ile ilgili kurallar.
Yukarıda verilen kategoriler hakkında bilgi edinmek için bir önceki blog yazımıza bakabilirsiniz.
Bu yazıda, S1000D’nin katmanlı iş kuralları yaklaşımını, iş kurallarının tanımlanma sürecini ve bu süreci destekleyen zaman çizelgesini ele aldık. İş kurallarının eksiksiz ve bahsedilen süreçlere uygun olarak tanımlanması hem projelerin başarısını artıran hem de içerik üretiminde tutarlılık ve uyumluluğu güvence altına alan kritik bir adımdır. Bir sonraki blog yazılarımızda, S1000D’nin farklı şema türlerini tanıtarak bu yapının teknik temelini daha detaylı incelemeye devam edeceğiz.
